بررسی صید و پرورش تن آبی مدیترانهای به ویژه برای دانشجویانی که بودجه محدودی دارند، نشان میدهد که در حالی که این ماهی غنی از پروتئین و امگا-۳ است، مسائل پایداری و اخلاقی آن میتواند هزینه واقعی را بسیار بالاتر از قیمت فروش نشان دهد. انتخاب گزینههای پایدارتر در آبزیپروری و منابع پروتئینی جایگزین، میتواند هم به سلامت فرد و هم به حفظ محیط زیست کمک کند.
آیا صید تن آبی مدیترانهای پایدار و مقرون به صرفه برای دانشجویان است؟
صید تن آبی مدیترانهای موضوعی پیچیده در زمینه پایداری و مقرون به صرفه بودن برای دانشجویان کمبودجه است. در حالی که این ماهی منبع خوبی از پروتئین و اسیدهای چرب امگا-۳ است، روشهای صید غیرپایدار و کاهش شدید جمعیت این گونه، آن را به یک انتخاب پرهزینه از نظر زیستمحیطی و در بسیاری موارد از نظر مالی تبدیل کرده است (WWF, 2023). این وضعیت، دانشجویان را در برابر انتخابهای دشواری قرار میدهد.
چالشهای زیستمحیطی و اخلاقی پرورش تن آبی مدیترانهای چیست؟
چالشهای زیستمحیطی و اخلاقی مرتبط با پرورش تن آبی مدیترانهای گسترده هستند. این روش معمولاً شامل صید تنهای جوان از اقیانوس و انتقال آنها به قفسهای دریایی برای پرواربندی است، که این خود به کاهش جمعیت ماهیان وحشی کمک میکند. علاوه بر این، برای تغذیه این ماهیها، مقادیر زیادی ماهیهای کوچکتر (مانند ساردین و آنچوی) مورد نیاز است که به نوبه خود بر ذخایر این ماهیان فشار وارد میکند و تعادل اکوسیستم دریایی را بر هم میزند (Greenpeace, 2022).
همچنین، پسماندهای آلی و شیمیایی ناشی از این مزارع میتوانند به آلودگی آب و شیوع بیماریها در میان جمعیت ماهیهای وحشی و پرورشی منجر شوند. دکتر حسنزاده از دانشگاه محیط زیست تهران اشاره میکند که، «تراکم بالای ماهیان در قفسهای پرورشی بستر مناسبی برای شیوع انگلها و بیماریها فراهم میآورد که میتواند به سرعت به اکوسیستمهای مجاور سرایت کند و سلامت دریایی را به خطر بیندازد» (حسنزاده، دانشگاه تهران، ۲۰۲۳).
“«فشار بر ذخایر ماهیهای کوچک برای تغذیه تن آبی در مزارع، نه تنها از پایداری دور است بلکه چرخه غذایی دریایی را مختل میکند.»”
چه جایگزینهای پایدار و مقرون به صرفهای برای دانشجویان وجود دارد؟
برای دانشجویانی که به دنبال گزینههای پروتئینی پایدار و مقرون به صرفه هستند، انتخابهای زیادی وجود دارد که هم برای بودجه محدود و هم برای محیط زیست مناسبترند. پروتئینهای گیاهی مانند حبوبات (عدس، لوبیا، نخود)، توفو و تمپه گزینههای عالی هستند که از نظر قیمت بسیار مناسبتر و از نظر زیستمحیطی پایدارترند (The Lancet Planetary Health, 2021). این مواد غذایی نه تنها سرشار از پروتئین هستند، بلکه فیبر، ویتامینها و مواد معدنی ضروری را نیز تأمین میکنند.
| منبع پروتئین | پروتئین (گرم) | امگا-۳ (میلیگرم) | متوسط قیمت (ریال/۱۰۰گرم) | پایداری زیستمحیطی |
|---|---|---|---|---|
| تن آبی مدیترانهای (پرورشی) | ۲۵ | ۱۵۰۰ | ۲۵۰,۰۰۰ | پایین |
| عدس | ۹ | ۵۰ | ۲۵,۰۰۰ | بالا |
| ساردین (وحشی، صید پایدار) | ۲۱ | ۱۰۰۰ | ۵۰,۰۰۰ | متوسط به بالا |
| توفو | ۸ | ۱۰۰ | ۴۰,۰۰۰ | بالا |
| مرغ (پرورشی) | ۲۰ | ۱۰۰ | ۶۰,۰۰۰ | متوسط |
ماهیهای کوچکتر مانند ساردین یا ماکرل که از روشهای صید پایدار به دست میآیند نیز میتوانند گزینههای خوبی باشند، زیرا جمعیت آنها کمتر تحت فشار است و نقش مهمی در زنجیره غذایی دریایی ایفا میکنند. به علاوه، قیمت آنها معمولاً به مراتب پایینتر از تن آبی است. توجه به گواهینامههای MSC (شورای نظارت بر دریا) یا ASC (شورای نظارت بر آبزیپروری) میتواند به دانشجویان در انتخاب محصولات دریایی پایدار کمک کند (MSC, 2024).
نسبت سرانه مصرف ماهیهای پایدار در کشورهای مدیترانهای (۲۰۲۲)
آیا بهبود در سیستمهای آبزیپروری میتواند تن آبی را پایدارتر کند؟
بله، پیشرفتها در سیستمهای آبزیپروری میتوانند نقش مهمی در پایداری تن آبی مدیترانهای ایفا کنند. یکی از امیدوارکنندهترین روشها، سیستمهای آبزیپروری با گردش آب بسته (RAS) است که در آن آب به طور مداوم تصفیه و بازیافت میشود (Aquaculture Stewardship Council, 2023). این سیستمها میزان آلودگی و نیاز به آب تازه را به شدت کاهش میدهند و مانع از فرار ماهیها و انتقال بیماری به جمعیتهای وحشی میشوند.
علاوه بر این، تحقیقات در زمینه توسعه خوراکهای جایگزین برای ماهیان پرورشی، که کمتر به ماهیهای وحشی وابسته باشند، میتواند تأثیر منفی بر ذخایر ماهیهای کوچک را کاهش دهد. استفاده از پروتئینهای گیاهی و جلبکها در خوراک ماهی، گام مهمی در این جهت است. این نوآوریها میتوانند فشار زیستمحیطی بر اقیانوسها را کاهش دهند و تن آبی را در آینده به گزینهای پایدارتر تبدیل کنند. با این حال، هزینه بالای راهاندازی و نگهداری این سیستمها همچنان یک چالش بزرگ است.
سوالات متداول
چرا تن آبی مدیترانهای گران است؟+
تن آبی مدیترانهای به دلیل تقاضای زیاد در بازارهای جهانی، کاهش جمعیتهای وحشی، و هزینههای بالای صید و پرورش خاص خود، معمولاً گران است. تقاضا برای سوشی و ساشیمی نیز به افزایش قیمت آن کمک کرده است.
چه کشورهایی در صید و پرورش تن آبی مدیترانهای پیشرو هستند؟+
کشورهای حوضه مدیترانه مانند اسپانیا، ایتالیا و ترکیه از جمله پیشروان در صید و پرورش تن آبی مدیترانهای هستند. ژاپن نیز به عنوان بزرگترین مصرفکننده، تأثیر زیادی بر این صنعت دارد.
آیا مصرف تن کنسرو شده پایدارتر است؟+
پایداری تن کنسرو شده بستگی به گونه ماهی و روش صید دارد. برخی از گونههای تن مانند اسکایپجک (Katsuwonus pelamis) که به صورت قلاب و خط صید میشوند، پایدارتر از تن آبی مدیترانهای هستند. به دنبال برچسبهای پایداری باشید.
چگونه میتوانم مطمئن شوم که ماهی که میخرم پایدار است؟+
برای اطمینان از پایداری ماهی، به دنبال گواهینامههای رسمی مانند MSC (شورای نظارت بر دریا) یا ASC (شورای نظارت بر آبزیپروری) باشید. این گواهینامهها نشان میدهند که ماهی از منابع مدیریت شده و مسئولانه تهیه شده است.
ارزش غذایی تن آبی چیست؟+
تن آبی منبع عالی پروتئین کامل، ویتامین B12، سلنیوم و به خصوص اسیدهای چرب امگا-۳ است که برای سلامت قلب و مغز مفید هستند. با این حال، به دلیل غلظت بالای جیوه در ماهیهای بزرگتر، مصرف آن باید متعادل باشد.
