थंड उत्तर गोलार्ध हवामानासाठी आवश्यक असलेले व्हेगन सप्लिमेंट्स: २०२४ चा ट्रेंड अहवाल

थंड उत्तर गोलार्ध हवामानात वनस्पती-आधारित आहार घेणाऱ्या व्यक्तींना काही विशिष्ट पोषक तत्वांची कमतरता होण्याची शक्यता जास्त असते, ज्यामुळे व्हिटॅमिन बी१२, व्हिटॅमिन डी, ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड्स आणि आयोडीन यांसारख्या व्हेगन सप्लिमेंट्सची आवश्यकता वाढते. सूर्यप्रकाशाची कमतरता आणि काही वनस्पती-आधारित पदार्थांमध्ये पोषक तत्वांची नैसर्गिक अनुपस्थिती ही यामागची प्रमुख कारणे आहेत.

थंड उत्तर गोलार्धातील देशांमध्ये, जेथे सूर्यप्रकाश कमी असतो आणि आहारामध्ये स्थानिक पातळीवर उत्पादित होणाऱ्या पदार्थांवर अधिक भर दिला जातो, तेथे वनस्पती-आधारित आहार घेणाऱ्या व्यक्तींना काही विशिष्ट पोषक तत्वांची कमतरता अनुभवण्याची शक्यता वाढते (पोषण आणि आहारशास्त्र अकादमी, २०२०). 'व्हेगन सप्लिमेंट्स' ची निवड आणि त्यांचा योग्य वापर कसा करावा यावर लक्ष केंद्रित करणे, या प्रदेशात निरोगी जीवनशैलीसाठी महत्त्वाचे ठरते. हा अहवाल २०२४ मधील ट्रेंड आणि संशोधनावर आधारित आहे, ज्यामुळे व्हेगन आहाराचे पालन करणाऱ्या व्यक्तींना त्यांची पोषण गरजा पूर्ण करण्यात मदत होईल.

व्हेगन व्यक्तींना व्हिटॅमिन बी१२ ची गरज का असते?

व्हिटॅमिन बी१२ हे प्रामुख्याने प्राणी-आधारित उत्पादनांमध्ये आढळते, त्यामुळे व्हेगन आहारातील व्यक्तींना याची कमतरता टाळण्यासाठी पूरक आहार घेणे अनिवार्य आहे. व्हिटॅमिन बी१२ चे योग्य प्रमाण न मिळाल्यास मज्जासंस्थेचे नुकसान होऊ शकते आणि ॲनिमियाचा धोका वाढतो. २०१४ च्या एका अभ्यासामध्ये असे आढळून आले की, सुमारे ६२% व्हेगन लोकांमध्ये व्हिटॅमिन बी१२ ची कमतरता आढळते (द अमेरिकन जर्नल ऑफ क्लिनिकल न्यूट्रिशन, २०१४).

थंड हवामानात, शरीरातील चयापचय क्रिया वेगळ्या पद्धतीने कार्य करत असल्याने, व्हिटॅमिन बी१२ चे पुरेसे प्रमाण आवश्यक आहे. बाजारामध्ये सायनोकोबालामिन आणि मिथायकोबालामिन या स्वरूपात बी१२ सप्लिमेंट्स उपलब्ध आहेत. मिथायकोबालामिन हे शरीराद्वारे अधिक चांगल्या प्रकारे शोषले जाते, असे काही संशोधनातून दिसून आले आहे (न्यूट्रिएंट्स जर्नल, २०१८).

थंड हवामानात व्हेगन लोकांसाठी व्हिटॅमिन डी चे महत्त्व काय?

व्हिटॅमिन डी हे हाडांच्या आरोग्यासाठी आणि रोगप्रतिकारशक्तीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे, परंतु ते प्रामुख्याने सूर्यप्रकाशाच्या संपर्कातून शरीरात तयार होते. उत्तर गोलार्धातील थंड हवामानात, विशेषतः हिवाळ्याच्या महिन्यांत, सूर्यप्रकाश कमी असल्याने व्हिटॅमिन डीची कमतरता ही एक सामान्य समस्या आहे. व्हेगन आहारातील व्यक्तींना डी३ (कोलेकॅल्सिफेरॉल) चे वनस्पती-आधारित स्रोत शोधणे आव्हानात्मक असते, कारण डी३ सहसा लॅनोलिनपासून (मेंढीच्या लोकरीपासून) मिळवले जाते.

२०२४ मध्ये, लॅकेन आणि मशरूमपासून मिळवलेले व्हेगन डी३ सप्लिमेंट्स अधिक सहज उपलब्ध आहेत. एका युरोपियन अभ्यासानुसार, थंड प्रदेशातील ८०% हून अधिक व्हेगन लोकांमध्ये व्हिटॅमिन डीची कमतरता दिसून येते (युरोपियन जर्नल ऑफ क्लिनिकल न्यूट्रिशन, २०२०). त्यामुळे, नियमितपणे व्हिटॅमिन डी पूरक आहार घेणे या हवामानातील व्हेगन लोकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

व्हेगन आहारासाठी आयोडीन आणि ओमेगा-३ ची निवड कशी करावी?

आयोडीन हे थायरॉईड ग्रंथीच्या योग्य कार्यासाठी आवश्यक आहे, तर ओमेगा-३ फॅटी ऍसिड्स (विशेषतः ईपीए आणि डीएचए) हृदय आणि मेंदूच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाचे आहेत. आयोडीन हे प्रामुख्याने समुद्री शैवाल आणि आयोडीनयुक्त मीठातून मिळते. जास्त समुद्री शैवालांचे सेवन केल्यास आयोडीनचे प्रमाण जास्त होऊ शकते, म्हणून संतुलित सेवन महत्त्वाचे आहे.

ओमेगा-३ साठी, शैवाल-आधारित सप्लिमेंट्स हा व्हेगन लोकांसाठी सर्वोत्तम पर्याय आहे, कारण हे थेट ईपीए आणि डीएचए प्रदान करतात. फ्लेक्ससीड, चिया सीड्स आणि अक्रोडमध्ये अल्फा-लिनोलेनिक ऍसिड (एएलए) असते, जे शरीरात ईपीए आणि डीएचए मध्ये रूपांतरित होते, परंतु हे रूपांतरण कार्यक्षम नसते (ब्रिटिश जर्नल ऑफ न्यूट्रिशन, २०१५).

“व्हेगन आहाराचे पालन करताना, सूक्ष्म पोषक तत्वांच्या कमतरतेवर लक्ष ठेवणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे, विशेषतः थंड हवामानात. योग्य सप्लिमेंट्सची निवड करून आपण एक निरोगी आणि संतुलित व्हेगन जीवनशैली जगू शकतो.”

आयर्न आणि झिंकच्या गरजा कशा पूर्ण कराव्यात?

आयर्न आणि झिंक हे दोन्ही शरीरिक कार्यांसाठी आवश्यक असलेले खनिजे आहेत. व्हेगन आहारामध्ये लोह आणि झिंकचे अनेक स्रोत असले तरी, काही वनस्पती-आधारित पदार्थांमध्ये असलेले फायटेट्स या खनिजांच्या शोषणात अडथळा आणू शकतात. डाळी, शेंगा, नट्स आणि सीड्स हे या खनिजांचे उत्तम स्रोत आहेत.

उत्तर गोलार्धातील थंड हवामानात, शरीराची ऊर्जा गरज वाढू शकते, ज्यामुळे या खनिजांची मागणी वाढते. नियमित रक्त तपासणी करून आवश्यकतेनुसार आयर्न किंवा झिंक पूरक आहार घ्यावा. आयर्न सप्लिमेंट्स घेताना डॉक्टरांचा सल्ला घेणे महत्त्वाचे आहे, कारण जास्त प्रमाणात आयर्न शरीरासाठी हानिकारक असू शकते (वर्ल्ड जर्नल ऑफ गॅस्ट्रोएंटेरोलॉजी, २०१७).

२०२४ मध्ये व्हेगन सप्लिमेंट्सची निवड करताना काय लक्षात घ्यावे?

२०२४ मध्ये, व्हेगन सप्लिमेंट्स बाजारामध्ये मोठ्या प्रमाणात वाढ झाली आहे, ज्यामुळे अधिक पर्याय उपलब्ध झाले आहेत. सप्लिमेंट्स निवडताना त्यांची गुणवत्ता, घटक आणि शोषण क्षमता तपासणे महत्त्वाचे आहे. 'तृतीय-पक्ष चाचणी' (Third-party testing) असलेल्या ब्रँड्सना प्राधान्य द्यावे, जे उत्पादनाच्या शुद्धतेची आणि सामर्थ्याची हमी देतात.

तसेच, सप्लिमेंटमध्ये कोणत्याही हानिकारक रसायनांचा किंवा ऍडिटीव्हचा वापर केलेला नाही याची खात्री करावी. गोळ्या, कॅप्सूल, स्प्रे किंवा ड्रॉप्स यांसारख्या विविध फॉर्ममध्ये सप्लिमेंट्स उपलब्ध आहेत, ज्यामुळे वापरकर्त्यांना त्यांच्या सोयीनुसार निवड करणे शक्य होते.