پاییز ۲۰۲۴: چرا نهنگ راست شمال اقیانوس اطلس در دریای بالتیک ناپدید می‌شود؟

جمعیت نهنگ راست شمال اقیانوس اطلس در دریای بالتیک در حال حاضر با کاهش نگران‌کننده‌ای مواجه است که عمدتاً به دلیل فعالیت‌های انسانی نظیر برخورد با کشتی‌ها، به دام افتادن در تجهیزات ماهیگیری و آلودگی صوتی است. این عوامل، همراه با تغییرات اقلیمی که الگوی مهاجرت و منابع غذایی آن‌ها را مختل کرده است، بقای این گونه را در شرق اروپا به شدت به خطر انداخته است.

چرا جمعیت نهنگ راست در دریای بالتیک رو به کاهش است؟

جمعیت نهنگ راست شمال اقیانوس اطلس، که گهگاه در آب‌های دریای بالتیک نیز مشاهده می‌شود، به شدت در حال کاهش است. این کاهش عمدتاً به دلیل فعالیت‌های انسانی است. طبق گزارش سازمان ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) در سال ۲۰۲۳، تعداد این نهنگ‌ها به کمتر از ۳۴۰ عدد رسیده است که از سال ۲۰۱۱ میلادی کاهشی ۲۸ درصدی را نشان می‌دهد (NOAA Fisheries, 2023).

برخورد با کشتی‌ها یکی از دلایل اصلی مرگ و میر این نهنگ‌ها است. این نهنگ‌ها به دلیل سرعت پایین و الگوی شنای نزدیک به سطح آب، به راحتی هدف برخورد با کشتی‌های بزرگ قرار می‌گیرند. علاوه بر این، به دام افتادن در تورهای ماهیگیری، به ویژه تورهای ثابت و طناب‌های طولانی، عامل مهم دیگری در کاهش جمعیت آن‌ها است. این نهنگ‌ها اغلب در تلاش برای رهایی از این تجهیزات، دچار جراحات جدی می‌شوند یا توانایی تغذیه خود را از دست می‌دهند (New England Aquarium, 2022).

آلودگی صوتی دریایی چگونه نهنگ‌ها را تهدید می‌کند؟

آلودگی صوتی دریایی، ناشی از فعالیت‌های حمل و نقل، اکتشاف نفت و گاز، و ساخت و ساز زیر آب، تهدیدی جدی برای نهنگ راست شمال اقیانوس اطلس محسوب می‌شود. نهنگ‌ها برای ارتباط، ناوبری و یافتن جفت به صدا متکی هستند (Science Advances, 2020).

افزایش سطح سر و صدا در اقیانوس، توانایی آن‌ها را برای انجام این وظایف حیاتی مختل می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که آلودگی صوتی می‌تواند باعث تغییر رفتار نهنگ‌ها، افزایش سطح استرس و حتی آسیب‌های فیزیکی به اندام‌های شنوایی آن‌ها شود (Woods Hole Oceanographic Institution, 2019). این موضوع به ویژه در دریای بالتیک که مسیرهای کشتیرانی شلوغی دارد، اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

تغییرات اقلیمی و اثر آن بر زیستگاه نهنگ راست

تغییرات اقلیمی تأثیرات عمیقی بر اقیانوس‌ها و زیستگاه نهنگ‌ها دارد. افزایش دمای آب و اسیدی شدن اقیانوس‌ها می‌تواند به طور مستقیم بر منابع غذایی نهنگ راست، به ویژه کوپه‌پودها، تأثیر بگذارد. کوپه‌پودها ارگانیسم‌های کوچک پلانکتونی هستند که منبع اصلی تغذیه این نهنگ‌ها محسوب می‌شوند (Marine Policy, 2021).

تغییر در الگوهای جریان اقیانوسی و توزیع کوپه‌پودها، نهنگ‌ها را مجبور به مهاجرت به مناطق جدید می‌کند. این مهاجرت به مناطق ناآشنا، خطر برخورد با کشتی‌ها و به دام افتادن در تجهیزات ماهیگیری را افزایش می‌دهد، زیرا این مناطق ممکن است تحت حفاظت کافی قرار نداشته باشند (Nature Climate Change, 2022).

“«حفاظت از نهنگ راست شمال اقیانوس اطلس نیازمند رویکردی چندوجهی است که شامل کاهش سرعت کشتی‌ها، تجهیزات ماهیگیری نوآورانه و مناطق حفاظت‌شده دریایی می‌شود. عدم اقدام فوری، به معنای از دست دادن یک گونه بی‌همتا برای همیشه خواهد بود.»”

راهکارهای حفاظتی برای بقای نهنگ راست در شرق اروپا چیست؟

برای مقابله با کاهش جمعیت نهنگ راست شمال اقیانوس اطلس، اقدامات حفاظتی متعددی پیشنهاد و اجرا شده است. یکی از مؤثرترین راهکارها، کاهش سرعت کشتی‌ها در مناطق تردد این نهنگ‌ها است. این اقدام می‌تواند خطر برخورد را به طور چشمگیری کاهش دهد (Pew Charitable Trusts, 2023).

همچنین، توسعه و استفاده از تجهیزات ماهیگیری دوست‌دار نهنگ، مانند تورهایی که با قابلیت جداسازی طراحی شده‌اند، می‌تواند به جلوگیری از به دام افتادن این گونه کمک کند. ایجاد مناطق حفاظت‌شده دریایی که فعالیت‌های انسانی در آن‌ها محدود شود نیز برای فراهم کردن پناهگاه‌های امن برای نهنگ‌ها ضروری است (Marine Mammal Commission, 2022). همکاری‌های بین‌المللی بین کشورهای حاشیه دریای بالتیک برای هماهنگی این تلاش‌ها از اهمیت بالایی برخوردار است.