میگوهای پرورشی که اغلب در بشقابهای ما قرار میگیرند، داستانی پیچیده از تولید صنعتی و پیامدهای زیستمحیطی دارند، بهویژه در مناطق حارهای جنوب شرق آسیا. این صنعت اغلب به قیمت از بین بردن جنگلهای حرا، که اکوسیستمهای حیاتی برای تنوع زیستی و حفاظت ساحلی هستند، توسعه یافته است که منجر به پیامدهای بلندمدت برای جوامع محلی و محیط زیست جهانی میشود.
مسیر میگو پرورشی: نقشه راه از زایشگاه تا بشقاب
میگویی که ما مصرف میکنیم، اغلب سفری طولانی و پیچیده را طی میکند. این سفر با زایش در مناطق ساحلی آغاز شده و از طریق مراحل مختلف فرآوری و حمل و نقل به دست مصرفکننده میرسد. هر ایستگاه در این مسیر پیامدهای خاص خود را بر محیط زیست، جوامع و سلامت انسان دارد.
| مرحله | فعالیت | مسائل رفاه/کار | مسائل زیستمحیطی/آب و هوا |
|---|---|---|---|
| ۱. زایشگاه / مزرعه میگو (جنوب شرق آسیا) | تکثیر larvae، رشد میگو در استخرها | ساعات کاری طولانی، دستمزد پایین، شرایط غیربهداشتی، مواجهه با مواد شیمیایی | تخریب جنگلهای حرا، آلودگی آب با پسماندها و آنتیبیوتیکها، تغییر کاربری اراضی، انتشار متان و CO2 |
| ۲. واسطهها / صادرکنندگان محلی | جمعآوری، بستهبندی اولیه، حمل و نقل به کارخانجات فرآوری | ریسک حمل و نقل غیربهداشتی، سوء استفاده از کارگران، فساد | مصرف سوخت فسیلی برای حمل و نقل، آلودگی ناشی از یخسازی اولیه |
| ۳. کارخانه فرآوری (کشور مبدا) | شستشو، پوستگیری، انجماد، بستهبندی نهایی | دستمزدهای پایین، محیط سرد و مرطوب، کار خستهکننده و یکنواخت، سوءاستفادههای کارگری | مصرف زیاد آب و انرژی، تولید فاضلاب صنعتی، ردپای کربن ناشی از انجماد و حمل |
| ۴. حمل و نقل بینالمللی (کشتی/هواپیما) | انتقال محصول منجمد به بازارهای جهانی | خطرات مرتبط با حمل و نقل دریایی برای کارگران کشتی | انتشار گسترده کربن از سوختهای فسیلی (کشتی، هواپیما)، آلودگی صوتی و پلاستیکی اقیانوسها |
| ۵. خردهفروشی (سوپرمارکتها / رستورانها) | عرضه میگو به مشتریان نهایی | مسائل مربوط به نگهداری در دمای مناسب، شرایط کاری کارکنان در بازار | مصرف انرژی برای تبرید، تولید پسماند بستهبندی، فقدان شفافیت در منبع |
| ۶. مصرفکننده (بشقاب شما) | لذت بردن از میگو | آگاهی ناکافی از منبع و اثرات، ریسک مقاومت آنتیبیوتیکی | تقاضای بلندمدت که به تخریب بیشتر منجر میشود |
چگونه توسعه مزارع پرورش میگو به تخریب جنگلهای حرا انجامیده است؟
توسعه بیرویه صنعت پرورش میگو، به ویژه در کشورهایی مانند تایلند، ویتنام و اندونزی، به طور مستقیم با تخریب گسترده جنگلهای حرا مرتبط است. این جنگلها که زمانی پناهگاه تنوع زیستی شگرفی بودند، اکنون جای خود را به استخرهای کمعمق پرورش میگو دادهاند. با اینکه در بسیاری از مناطق قانونی برای حفاظت از حرا وجود دارد، اما اجرای ضعیف قوانین و انگیزههای اقتصادی قوی، همچنان به این تخریب دامن میزند (FAO, 2020).
“«جنگلهای حرا به عنوان کلیههای زمین عمل میکنند و آلودگیها را فیلتر میکنند. از دست دادن آنها نه تنها به معنای از دست دادن محیط زیست، بلکه از دست دادن یک خدمات حیاتی اکوسیستمی است که جایگزینناپذیر است.»”
پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی گسترش پرورش میگو چیست؟
جدای از تخریب حرا، مزارع پرورش میگو مسئول آلودگی آبهای ساحلی از طریق فاضلاب حاوی مواد شیمیایی، آنتیبیوتیکها و پسماندهای آلی هستند. این آلودگی نه تنها به اکوسیستمهای دریایی آسیب میرساند، بلکه بر سلامت جوامع محلی که برای آب آشامیدنی و ماهیگیری محلی به این منابع وابسته هستند نیز تأثیر میگذارد (UNEP, 2021). از نظر اجتماعی، بسیاری از کارگران در این مزارع با شرایط کاری دشوار، دستمزدهای پایین و فقدان ایمنی مواجه هستند.
درصد تخریب جنگلهای حرا (1980-2020) به دلیل پرورش میگو در جنوب شرق آسیا
آیا مصرف میگوی پرورشی ریسک مقاومت آنتیبیوتیکی را افزایش میدهد؟
استفاده گسترده از آنتیبیوتیکها در مزارع پرورش میگو، به ویژه در مناطق بدون مقررات سختگیرانه، یکی از نگرانیهای عمده بهداشتی است. هدف از این کار، کنترل بیماریها و افزایش نرخ رشد در محیطهای پرتراکم است. با این حال، باکتریها میتوانند در این محیطها مقاومت پیدا کرده و ژنهای مقاوم را به سایر باکتریها، از جمله باکتریهای انسانی، منتقل کنند. این پدیده تهدیدی جدی برای سلامت عمومی جهانی است و کارایی آنتیبیوتیکها را در درمان عفونتها کاهش میدهد (The Lancet Planetary Health, 2017). مصرفکنندگان باید از این موضوع آگاه باشند و به دنبال محصولاتی با گواهینامه بدون آنتیبیوتیک باشند.
چگونه میتوان مصرف میگوی پایدار را ترویج کرد و از تخریب حرا جلوگیری نمود؟
برای کاهش اثرات منفی پرورش میگو، مصرفکنندگان، تولیدکنندگان و دولتها باید گامهایی بردارند. انتخاب میگو از منابع پایدار و دارای گواهینامه معتبر (مانند ASC یا BAP) که استانداردهای زیستمحیطی و اجتماعی را رعایت میکنند، بسیار حائز اهمیت است. همچنین، افزایش آگاهی عمومی درباره پیامدهای زیستمحیطی و اجتماعی این صنعت میتواند به تغییر الگوهای مصرف کمک کند. از نظر سیاستگذاری، دولتها باید قوانین سختگیرانهتری برای حفاظت از جنگلهای حرا وضع و اجرایی کنند و به سمت مدلهای پرورش میگوی مسئولانهتر حرکت کنند (WWF, 2022).
پرسشهای متداول
چه کشورهایی بیشترین سهم را در تولید میگوهای پرورشی جهان دارند؟+
عمدهترین تولیدکنندگان میگوی پرورشی در جهان شامل تایلند، ویتنام، اندونزی، هند و اکوادور هستند. این کشورها در جنوب شرق آسیا و آمریکای جنوبی دارای شرایط آب و هوایی مناسب برای پرورش میگو در مقیاس صنعتی هستند و بخش قابل توجهی از نیاز جهانی را تامین میکنند.
آیا میگوهای پرورشی از نظر ارزش غذایی تفاوتی با میگوهای طبیعی دارند؟+
تفاوتهای تغذیهای بین میگوهای پرورشی و طبیعی میتواند وجود داشته باشد. میگوهای پرورشی اغلب رژیم غذایی کنترلشدهای دریافت میکنند، در حالی که میگوهای طبیعی از جلبکها و موجودات کوچک تغذیه میکنند. برخی مطالعات نشان دادهاند که میگوهای طبیعی ممکن است حاوی سطوح بالاتری از اسیدهای چرب امگا-۳ باشند، اما این تفاوتها معمولاً چشمگیر نیستند (Journal of Food Science, 2018).
چگونه میتوانم مطمئن شوم میگوهایی که خریداری میکنم، پایدار هستند؟+
برای اطمینان از پایداری میگو، به برچسبهای صدور گواهینامه معتبر مانند Aquaculture Stewardship Council (ASC) یا Best Aquaculture Practices (BAP) توجه کنید. این گواهینامهها نشان میدهند که میگو با رعایت استانداردهای زیستمحیطی و اجتماعی پرورش یافته است. همچنین، خرید میگو از فروشگاههایی که اطلاعات شفافی درباره منبع محصول ارائه میدهند، توصیه میشود.
تخریب جنگلهای حرا چه تاثیراتی بر تغییرات اقلیمی دارد؟+
جنگلهای حرا کربن را با کارایی بسیار بالایی جذب و ذخیره میکنند و به همین دلیل به عنوان 'جنگلهای آبی کربن' شناخته میشوند. تخریب این جنگلها نه تنها توانایی سیاره برای جذب کربن را کاهش میدهد، بلکه کربن ذخیرهشده در خاک و زیستتوده آنها را نیز آزاد میکند و به تشدید تغییرات اقلیمی کمک میکند (Nature Climate Change, 2019).
