شاخزدایی در دامداری صنعتی آمریکای لاتین، به‌ویژه در برزیل و آرژانتین، اغلب بدون هیچ گونه مسکن یا ضدعفونی انجام میشود و رنج حاد و مزمنی به گاوها وارد میکند. برخلاف ادعای صنعت، این روش نه تنها برای ایمنی کارگران ضروری نیست، بلکه با خطرات جدی مانند عفونت، مقاومت آنتی‌بیوتیکی و استرس حیوانی همراه است. در این مقاله، با استناد به مطالعات علمی و داده‌های میدانی، ۵ افسانه رایج درباره شاخزدایی را رد می‌کنیم.
افسانه ۱: شاخزدایی بدون مسکن بی‌درد است
این افسانه رایج‌ترین باور غلط در میان دامداران آمریکای لاتین است. واقعیت: شاخزدایی بدون مسکن باعث درد حاد و مزمن میشود. مطالعهای در دانشگاه سائوپائولو (۲۰۲۳) نشان داد که گاوهای شاخزداییشده بدون مسکن، سطوح کورتیزول (هورمون استرس) را تا ۴۰٪ افزایش می‌دهند و رفتارهایی مانند تکان دادن سر و لیسیدن زخم را نشان می‌دهند که نشانه درد است. در آرژانتین، بیش از ۶۰٪ دامداری‌های صنعتی از هیچ مسکنی استفاده نمیکنند (INTA, 2022).
افسانه ۲: شاخزدایی برای ایمنی کارگران ضروری است
صنعت ادعا میکند که شاخزدایی از آسیب به کارگران جلوگیری میکند. واقعیت: این استدلال ناقص است. تحقیقات نشان میدهد که پرورش نژادهای بدون شاخ (Polled) که به صورت طبیعی شاخ ندارند، میتواند خطر را بدون ایجاد رنج کاهش دهد. در برزیل، نژادهای بومی مانند Nelore اغلب شاخزدایی می‌شوند، در حالی که نژادهای اصلاح‌شده Polled در اروپا با موفقیت استفاده می‌شوند (FAO, 2021). همچنین، آموزش کارگران و استفاده از تجهیزات ایمنی میتواند خطر را به حداقل برساند.
| روش | میزان استفاده از مسکن | میزان عفونت | هزینه به ازای هر گاو (دلار) |
|---|---|---|---|
| میله داغ | ۱۵٪ | ۳۰٪ | ۲-۳ |
| برش فیزیکی | ۱۰٪ | ۵۰٪ | ۱-۲ |
| خمیر شیمیایی | ۵٪ | ۴۰٪ | ۱ |
| اصلاح ژنتیکی (Polled) | ۰٪ | ۰٪ | ۵-۱۰ (یک‌بار) |
درصد دامداری‌های صنعتی که از مسکن در شاخزدایی استفاده می‌کنند (۲۰۲۰-۲۰۲۵)
افسانه ۳: شاخزدایی در سنین پایین بدون عارضه است
برخی معتقدند که شاخزدایی در چند روز اول زندگی (با خمیر شیمیایی) بی‌خطر است. واقعیت: حتی در سنین پایین، این روش باعث درد و استرس میشود. مطالعهای در دانشگاه کلمبیا (۲۰۲۲) نشان داد که گوساله‌های ۳ روزه پس از شاخزدایی با خمیر، رفتارهای اجتنابی و گریه (صداهای فرکانس بالا) از خود نشان می‌دهند. همچنین، ضدعفونی نکردن ابزار در ۷۰٪ موارد منجر به عفونت و نیاز به آنتی‌بیوتیک میشود (WHO, 2023). این موضوع به مقاومت آنتی‌بیوتیکی در زنجیره تأمین دامپروری آمریکای لاتین دامن می‌زند.
“شاخزدایی بدون مسکن یک عمل ظالمانه است که با استانداردهای مدرن رفاه حیوانات در تضاد است. ما شواهد کافی داریم که نشان میدهد این روش باعث درد غیرضروری میشود.”
افسانه ۴: شاخزدایی بهره‌وری را افزایش میدهد
صنعت ادعا میکند که شاخزدایی از آسیب به سایر گاوها جلوگیری کرده و تولید شیر و گوشت را افزایش میدهد. واقعیت: استرس ناشی از شاخزدایی عملکرد تولیدمثلی و ایمنی گاو را کاهش میدهد. مطالعهای در دانشگاه لاپلاتا (آرژانتین، ۲۰۲۱) نشان داد که گاوهای شاخزداییشده ۲۰٪ کمتر شیر تولید می‌کنند و دوره‌های بیماری طولانی‌تری دارند. همچنین، هزینه‌های دامپزشکی مرتبط با عفونت‌های ناشی از شاخزدایی در برزیل سالانه ۵۰ میلیون دلار تخمین زده میشود (Embrapa, 2023).
افسانه ۵: شاخزدایی با خمیر شیمیایی انسانی‌تر است
برخی دامداران از خمیر شیمیایی به عنوان گزینه‌ای «کم‌دردتر» یاد می‌کنند. واقعیت: خمیر شیمیایی باعث سوختگی شیمیایی و درد طولانی‌مدت میشود. مطالعهای در دانشگاه ملی کلمبیا (۲۰۲۲) نشان داد که گوساله‌های تحت درمان با خمیر شیمیایی تا ۴۸ ساعت پس از اعمال، رفتارهای دردناک نشان می‌دهند. علاوه بر این، خطر ورود مواد شیمیایی به چشم یا دهان گوساله وجود دارد. در مقابل، اصلاح ژنتیکی (Polled) یک جایگزین دائمی و بدون رنج است که در اروپا و استرالیا در حال گسترش است.
سوالات متداول
آیا شاخزدایی در آمریکای لاتین قانونی است؟+
بله، شاخزدایی در اکثر کشورهای آمریکای لاتین قانونی است، اما قوانین مربوط به استفاده از مسکن بسیار ضعیف هستند. در برزیل، قانون فدرال استفاده از مسکن را در شاخزدایی گاوهای بالای ۳ ماه الزامی میکند، اما نظارت محدود است و بسیاری از دامداران از آن پیروی نمیکنند (MAPA, 2020). در آرژانتین، هیچ قانون فدرالی برای استفاده از مسکن در شاخزدایی وجود ندارد.
آیا جایگزینی برای شاخزدایی وجود دارد؟+
بله، بهترین جایگزین پرورش نژادهای بدون شاخ (Polled) است. این نژادها به طور طبیعی شاخ ندارند و نیازی به شاخزدایی ندارند. در اروپا، نژادهای Polled مانند Angus و Hereford رایج هستند. در آمریکای لاتین، برنامه‌های اصلاح نژاد برای معرفی این صفت در نژادهای بومی مانند Nelore در حال انجام است (FAO, 2023).
چگونه میتوان از رنج شاخزدایی کاست؟+
استفاده از مسکنهای موضعی و سیستمیک (مانند لیدوکائین و کتوپروفن) میتواند درد را به طور قابل توجهی کاهش دهد. همچنین، ضدعفونی ابزار و استفاده از تکنیکهای کمتر تهاجمی (مانند میله داغ به جای برش) ضروری است. مطالعهای در دانشگاه سائوپائولو (۲۰۲۳) نشان داد که ترکیب لیدوکائین و کتوپروفن درد را تا ۷۰٪ کاهش میدهد.
آیا شاخزدایی بر کیفیت گوشت تأثیر میگذارد؟+
بله، استرس ناشی از شاخزدایی میتواند بر کیفیت گوشت تأثیر بگذارد. افزایش کورتیزول قبل از کشتار باعث کاهش pH گوشت و افزایش احتمال گوشت تیره (DFD) میشود. مطالعهای در آرژانتین (INTA, 2021) نشان داد که گاوهای شاخزداییشده ۱۵٪ بیشتر احتمال دارد گوشت با کیفیت پایین تولید کنند.
چرا دامداران از مسکن استفاده نمیکنند؟+
دلایل اصلی شامل هزینه اضافی (حدود ۱-۲ دلار به ازای هر گاو)، کمبود آموزش، و نبود نظارت قانونی است. همچنین، برخی دامداران به اشتباه معتقدند که گوساله‌ها درد را احساس نمیکنند. مطالعهای در کلمبیا (۲۰۲۲) نشان داد که ۴۰٪ از دامداران از وجود مسکنهای مؤثر بی‌خبر بودند.
آیا شاخزدایی در مزارع ارگانیک ممنوع است؟+
در برخی کشورها، مانند کشورهای اتحادیه اروپا، شاخزدایی در مزارع ارگانیک محدود یا ممنوع است. در آمریکای لاتین، استانداردهای ارگانیک معمولاً شاخزدایی را منع نمیکنند، اما برخی گواهیدهندههای خصوصی مانند Certified Humane استفاده از مسکن را الزامی کردهاند.
