Kết quả COP về thực phẩm và nông nghiệp cho thấy một bức tranh đáng báo động về sự khan hiếm tiến bộ trong việc giải quyết vấn đề kháng kháng sinh, một mối đe dọa sức khỏe toàn cầu liên quan chặt chẽ đến các hệ thống lương thực hiện hành. Thực trạng này được làm rõ qua các đoạn phim điều tra ngầm tại các cơ sở chăn nuôi, phơi bày những lỗ hổng trong quy định và thực tiễn sử dụng kháng sinh tại các trang trại, thúc đẩy nhu cầu cấp thiết về chính sách mạnh mẽ hơn để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và môi trường.
Điều gì đã được ghi lại tại các trang trại chăn nuôi?
Các đoạn phim điều tra ngầm gần đây từ tổ chức Animal Rebellion tại một trang trại chăn nuôi công nghiệp ở vùng Trung tâm Việt Nam (2023) đã ghi lại những cảnh quay đáng lo ngại. Những thước phim này cho thấy hàng ngàn con vật bị nhốt trong điều kiện chật chội, bẩn thỉu, thường xuyên có dấu hiệu bệnh tật. Quan trọng hơn, bằng chứng cho thấy việc sử dụng kháng sinh một cách thường xuyên, không theo đơn kê của bác sĩ thú y, thường được trộn vào thức ăn hoặc nước uống để ngăn ngừa bệnh dịch bùng phát. Mục đích chính là duy trì năng suất thay vì điều trị bệnh cụ thể.
Đoạn phim cũng ghi lại hình ảnh công nhân sử dụng kháng sinh dự phòng cho toàn bộ đàn vật nuôi, kể cả những con khỏe mạnh, để đối phó với môi trường sống căng thẳng và không vệ sinh. Những hành vi này không chỉ vi phạm các nguyên tắc đạo đức mà còn làm tăng nguy cơ phát triển các chủng vi khuẩn kháng thuốc (The Guardian, 2023).
Tại sao những thực hành này lại phổ biến và ít bị coi là bất thường?
Thực trạng lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi công nghiệp thường xuyên xảy ra do áp lực kinh tế và thiếu hụt quy định hiệu quả. Các trang trại lớn, đặc biệt tại các nước đang phát triển, phải sản xuất một lượng lớn thịt với chi phí thấp nhất có thể. Trong môi trường chăn nuôi công nghiệp, vật nuôi dễ bị căng thẳng và nhiễm bệnh do điều kiện sống chật chội (FAO, 2017). Để đối phó với nguy cơ này, việc sử dụng kháng sinh dự phòng được coi là một biện pháp 'bảo hiểm' rẻ tiền, giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh dịch có thể gây thiệt hại kinh tế lớn.
Trong nhiều trường hợp, việc thiếu nhân viên thú y được đào tạo chuyên sâu hoặc khó tiếp cận các dịch vụ chẩn đoán bệnh chính xác cũng góp phần làm tăng việc sử dụng kháng sinh tràn lan. Thay vì chẩn đoán và điều trị cụ thể, việc áp dụng kháng sinh phổ rộng trở thành giải pháp mặc định. Điều này phản ánh một hệ thống ưu tiên hiệu quả sản xuất hơn là sức khỏe động vật và cộng đồng (OIE, 2020).
| Khu vực | 1990 | 2010 | Dự kiến 2030 |
|---|---|---|---|
| Châu Á | 25% | 49% | 65% |
| Châu Âu | 35% | 20% | 12% |
| Bắc Mỹ | 20% | 15% | 10% |
| Châu Phi | 5% | 8% | 9% |
| Nam Mỹ | 15% | 8% | 4% |
Những quy định nào đã bị vi phạm (hoặc chưa vi phạm)?
Mặc dù có các quy định về việc sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi ở nhiều quốc gia, việc thực thi thường xuyên còn lỏng lẻo. Ở Việt Nam, Thông tư 20/2017/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn yêu cầu kê đơn và kiểm soát việc sử dụng kháng sinh trong thức ăn chăn nuôi. Tuy nhiên, việc 'bổ sung' kháng sinh vào thức ăn một cách không kiểm soát như được ghi nhận trong đoạn phim điều tra ngầm có thể vi phạm các điều khoản này.
Trong khi đó, ở Liên minh Châu Âu (EU), từ năm 2022, việc sử dụng kháng sinh dự phòng đã bị cấm hoàn toàn, và chỉ được phép sử dụng khi có chẩn đoán bệnh cụ thể từ bác sĩ thú y (European Commission, 2021). Điều này cho thấy sự khác biệt đáng kể trong cách tiếp cận quy định giữa các khu vực. Nhiều quốc gia vẫn chưa có các quy định đủ mạnh hoặc thiếu cơ chế giám sát hiệu quả, khiến hành vi sử dụng kháng sinh bừa bãi trở thành 'thông lệ' mà không bị coi là vi phạm nghiêm trọng.
““Việc lạm dụng kháng sinh trong chăn nuôi không chỉ đe dọa sức khỏe động vật mà còn đẩy nhanh cuộc khủng hoảng kháng kháng sinh toàn cầu, gây ra những hậu quả không thể đảo ngược cho y tế công cộng.””
Phản ứng của ngành công nghiệp và các tổ chức phi chính phủ là gì?
Sau khi đoạn phim điều tra ngầm được công bố, ngành chăn nuôi thường đưa ra phản ứng bảo vệ, lập luận rằng đây là những trường hợp cá biệt hoặc không đại diện cho toàn bộ ngành. Các hiệp hội chăn nuôi thường nhấn mạnh cam kết của họ đối với phúc lợi động vật và việc sử dụng kháng sinh có trách nhiệm, mặc dù bằng chứng thực tế thường cho thấy điều ngược lại. Họ cũng có thể chỉ ra các tiêu chuẩn nội bộ và chương trình kiểm tra chất lượng, nhưng những chương trình này hiếm khi độc lập hoặc đủ mạnh mẽ để ngăn chặn lạm dụng.
Ngược lại, các tổ chức phi chính phủ (NGO) về quyền động vật và sức khỏe cộng đồng, như Humane Society International và World Animal Protection, đã lên án mạnh mẽ những hành vi này. Họ sử dụng các đoạn phim làm bằng chứng để thúc đẩy các chiến dịch vận động chính sách, kêu gọi chính phủ siết chặt quy định, cấm hoàn toàn việc sử dụng kháng sinh dự phòng và khuyến khích các phương pháp chăn nuôi bền vững hơn. Các NGO cũng thường xuyên tham gia vào các hội nghị như COP để gây áp lực lên các nhà hoạch định chính sách về kết quả COP về thực phẩm và nông nghiệp.
Tỷ lệ sử dụng kháng sinh dự phòng trong chăn nuôi toàn cầu (2015-2023)
Đâu là những hàm ý chính sách từ các kết quả COP về thực phẩm và nông nghiệp?
Kết quả COP về thực phẩm và nông nghiệp, đặc biệt là COP28, ngày càng nhấn mạnh sự cấp bách của việc chuyển đổi hệ thống lương thực toàn cầu. Mặc dù các cam kết về khí hậu là trọng tâm, liên kết giữa chính sách nông nghiệp và vấn đề kháng kháng sinh đã trở thành một điểm nóng. Các chính sách cần tập trung vào việc giảm thiểu sự phụ thuộc vào chăn nuôi công nghiệp và thúc đẩy các mô hình nông nghiệp bền vững, ít thâm canh hơn.
Cụ thể, các chính sách cần bao gồm: cấm hoàn toàn kháng sinh để thúc đẩy tăng trưởng, giảm mạnh việc sử dụng kháng sinh dự phòng, đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp thay thế kháng sinh (ví dụ: vắc xin, cải thiện vệ sinh), và hỗ trợ tài chính cho nông dân chuyển đổi sang các phương pháp chăn nuôi ít thâm canh. Ngoài ra, việc tăng cường giám sát quốc gia và quốc tế đối với việc sử dụng kháng sinh trong chuỗi cung ứng thực phẩm là vô cùng cần thiết. Điều này sẽ góp phần hạn chế sự lan truyền của kháng kháng sinh và đảm bảo an ninh lương thực toàn cầu (IPCC, 2023).
Các câu hỏi thường gặp
Kết quả COP28 ảnh hưởng thế nào đến việc sử dụng kháng sinh trong nông nghiệp?+
Mặc dù COP28 không trực tiếp đưa ra các quy định cụ thể về kháng sinh, các cuộc thảo luận đã nhấn mạnh tầm quan trọng của hệ thống lương thực bền vững. Điều này gián tiếp thúc đẩy việc xem xét lại các thực hành chăn nuôi công nghiệp, bao gồm cả việc sử dụng kháng sinh, để hướng tới khả năng chống chịu khí hậu và sức khỏe cộng đồng tốt hơn (UNFCCC, 2023).
Người tiêu dùng có thể làm gì để giảm thiểu rủi ro từ kháng kháng sinh trong thực phẩm?+
Người tiêu dùng có thể lựa chọn các sản phẩm từ các trang trại chăn nuôi hữu cơ hoặc các nhà cung cấp cam kết không sử dụng kháng sinh trong sản xuất. Đồng thời, việc ủng hộ các chính sách khuyến khích nông nghiệp bền vững và đa dạng hóa chế độ ăn, giảm tiêu thụ thịt, cũng là những bước quan trọng để giảm áp lực lên hệ thống chăn nuôi công nghiệp (Consumer Reports, 2022).
Những quốc gia nào đi đầu trong việc hạn chế kháng sinh trong chăn nuôi?+
Các quốc gia thành viên Liên minh Châu Âu (EU), đặc biệt là Đan Mạch và Hà Lan, là những nước tiên phong trong việc ban hành và thực thi các quy định nghiêm ngặt về hạn chế sử dụng kháng sinh trong chăn nuôi. Họ đã đạt được thành công đáng kể trong việc giảm tiêu thụ kháng sinh mà không ảnh hưởng lớn đến năng suất (ESVAC, 2022).
Kháng kháng sinh từ ngành nông nghiệp ảnh hưởng đến sức khỏe con người như thế nào?+
Vi khuẩn kháng thuốc từ động vật có thể truyền sang người thông qua chuỗi thực phẩm, tiếp xúc trực tiếp với động vật, hoặc qua môi trường. Điều này làm cho các bệnh nhiễm trùng thông thường trở nên khó điều trị hơn, kéo dài thời gian nằm viện, tăng chi phí y tế và thậm chí dẫn đến tử vong (CDC, 2020).
