Skip to main content
Humane Foundation
▾
Quyền Động Vật

Luật bảo vệ động vật ở Việt Nam: lịch sử và cách báo vi phạm 2025

Luật bảo vệ động vật ở Việt Nam đã phát triển qua nhiều mốc, nhưng quyền lợi của vật nuôi, thú cưng và động vật hoang dã vẫn được điều chỉnh rời rạc.

Tác giả Nguyễn Minh Châu11 phút đọcHà Nội, VN
Luật bảo vệ động vật ở Việt Nam qua công việc kiểm tra hồ sơ cứu hộ tê tê tại hiện trường
Humane Foundation / AI-generated

Luật bảo vệ động vật ở Việt Nam hiện chưa phải một bộ luật thống nhất áp dụng cho mọi loài và mọi hoàn cảnh. Quy định nằm trong các luật về chăn nuôi, thú y, lâm nghiệp, đa dạng sinh học và hình sự; người dân có thể báo vi phạm cho chính quyền địa phương, công an hoặc cơ quan kiểm lâm tùy vụ việc.

Những luật nào đang bảo vệ động vật ở Việt Nam?

Khung pháp luật hiện nay chia động vật thành những nhóm quản lý khác nhau. Vật nuôi trong trang trại chủ yếu thuộc phạm vi Luật Chăn nuôi và Luật Thú y; động vật hoang dã chịu sự điều chỉnh của pháp luật về lâm nghiệp, đa dạng sinh học, thương mại quốc tế và các điều khoản hình sự.

Luật Chăn nuôi số 32/2018/QH14 được Quốc hội thông qua ngày 19 tháng 11 năm 2018 và có hiệu lực từ ngày 1 tháng 1 năm 2020. Luật đặt ra yêu cầu đối xử nhân đạo trong chăn nuôi, vận chuyển và giết mổ vật nuôi. Đây là nền tảng quan trọng về phúc lợi động vật nuôi, nhưng không tạo ra một quyền chung cho mọi động vật hoặc một lệnh cấm toàn diện đối với mọi hình thức gây đau đớn.

Luật Thú y số 79/2015/QH13 chủ yếu điều chỉnh phòng, chống dịch bệnh, kiểm dịch, kiểm soát giết mổ và vệ sinh thú y. Những mục tiêu này có liên quan đến sức khỏe động vật và an toàn cộng đồng, nhưng không đồng nghĩa mọi hành vi đối xử tàn nhẫn đều tự động cấu thành tội phạm.

Với động vật hoang dã, Luật Lâm nghiệp 2017 và Luật Đa dạng sinh học 2008 đặt nền tảng bảo vệ rừng, hệ sinh thái và các loài. Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi năm 2017, có các tội danh về vi phạm quy định bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm và vi phạm quy định về bảo vệ động vật hoang dã. Tội danh, khung xử lý phụ thuộc vào loài, hành vi và chứng cứ của từng vụ.

Nghị định 06/2019/NĐ-CP, được sửa đổi bởi Nghị định 84/2021/NĐ-CP, điều chỉnh việc quản lý loài nguy cấp, quý, hiếm và thực thi Công ước CITES. Công ước này kiểm soát thương mại quốc tế với các loài được liệt kê, trong đó có những loài bị săn bắt hoặc buôn bán trái phép ở Việt Nam như tê tê.

Tình nguyện viên ghi nhận dấu hiệu vi phạm phúc lợi động vật và chăm sóc một con chó bị thương
Ghi nhận an toàn giúp cơ quan chức năng xác minh vụ việc.— Humane Foundation / AI-generated

Điều quan trọng là không suy diễn từ một vụ việc sang kết luận pháp lý chung. Chẳng hạn, Việt Nam chưa có lệnh cấm toàn quốc đối với việc tiêu thụ thịt chó mèo. Tuy nhiên, nguồn gốc động vật, việc trộm cắp, vận chuyển, giết mổ, kinh doanh, nguy cơ dịch bệnh và quy định địa phương có thể khiến một hành vi cụ thể bị xử lý theo các quy định khác nhau.

“Vấn đề không phải là chúng có thể suy luận hay nói chuyện không, mà là chúng có thể chịu đau khổ hay không.”

— Jeremy Bentham, triết gia pháp lý, Dẫn luận về các nguyên tắc đạo đức và pháp luật, 1789

Lịch sử luật bảo vệ động vật ở Việt Nam qua các mốc chính

Lịch sử pháp luật cho thấy một chuyển dịch từ quản lý thú y và tài nguyên rừng sang các quy định rõ hơn về chăn nuôi, thương mại loài nguy cấp và trách nhiệm hình sự. Bảng dưới đây chọn những mốc pháp lý có liên quan trực tiếp; đây không phải danh mục đầy đủ mọi văn bản về động vật.

NămVăn bản hoặc mốcÝ nghĩa chính
1993Pháp lệnh Thú yĐặt khuôn khổ quản lý thú y và phòng, chống dịch bệnh động vật.
2004Luật Bảo vệ và phát triển rừngTạo nền tảng pháp lý về bảo vệ rừng và sinh cảnh của động vật hoang dã.
2008Luật Đa dạng sinh họcQuy định bảo tồn đa dạng sinh học và các loài, hệ sinh thái.
2015–2018Luật Thú y, Bộ luật Hình sự, Luật Lâm nghiệp, Luật Chăn nuôiMở rộng công cụ quản lý từ dịch bệnh và bảo tồn đến phúc lợi trong chăn nuôi.
2019–2024Nghị định 06/2019, Nghị định 84/2021, Nghị định 14/2021 và Nghị định 37/2024Cụ thể hóa quản lý loài hoang dã và xử phạt vi phạm trong lĩnh vực chăn nuôi.
Các mốc được chọn về thú y, đa dạng sinh học, chăn nuôi và động vật hoang dã. Nguồn: Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, các văn bản nêu trong bảng, 2024.

Lần theo các thập niên của pháp luật bảo vệ động vật

  1. 1

    Thập niên 1990: nền tảng thú y

    Pháp lệnh Thú y năm 1993 tập trung vào dịch bệnh, kiểm dịch và hoạt động thú y. Trọng tâm khi ấy là quản lý rủi ro sức khỏe, chưa hình thành một khung phúc lợi động vật toàn diện.

  2. 2

    Thập niên 2000: bảo vệ loài và sinh cảnh

    Luật Bảo vệ và phát triển rừng năm 2004 cùng Luật Đa dạng sinh học năm 2008 đưa bảo tồn hệ sinh thái, rừng và loài vào luật. Đây là bước quan trọng khi áp lực săn bắt và mất sinh cảnh tăng.

  3. 3

    Thập niên 2010: nhiều lĩnh vực cùng chuyển động

    Luật Thú y và Bộ luật Hình sự được ban hành năm 2015; Luật Lâm nghiệp năm 2017 và Luật Chăn nuôi năm 2018 tiếp tục bổ sung công cụ. Khái niệm đối xử nhân đạo với vật nuôi được ghi nhận rõ hơn.

  4. 4

    Thập niên 2020: hướng dẫn và chế tài cụ thể hơn

    Luật Chăn nuôi có hiệu lực từ năm 2020. Các nghị định về loài hoang dã và xử phạt lĩnh vực chăn nuôi tiếp tục được ban hành, sửa đổi, trong đó có Nghị định 84/2021 và Nghị định 37/2024.

  5. 5

    Từ năm 2025: đầu mối hành chính thay đổi

    Việc sắp xếp cơ quan quản lý nhà nước khiến tên gọi và đầu mối tại từng địa phương có thể thay đổi. Khi gửi tin, hãy kiểm tra cơ quan chuyên môn hiện hành trên cổng thông tin tỉnh hoặc hỏi ủy ban nhân dân cấp xã.

Số văn bản tiêu biểu được nhắc đến theo thập niên

Đếm các văn bản được liệt kê trong phần lịch sử, không phải tổng số văn bản pháp luật ban hành; Nguồn: Cơ sở dữ liệu quốc gia về văn bản pháp luật, 2024.

Biểu đồ là cách đếm có giới hạn các văn bản được chọn trong bảng và phần diễn giải, không phải phép đo mức độ bảo vệ trên thực tế. Số lượng văn bản tăng không tự động cho biết việc thực thi đã hiệu quả hơn hay tình trạng vi phạm giảm; muốn đánh giá điều đó cần dữ liệu kiểm tra, xử phạt và cứu hộ có thể so sánh qua thời gian.

Quy định về vật nuôi, thú cưng và động vật hoang dã khác nhau ra sao?

Cơ quan tiếp nhận và căn cứ xử lý phụ thuộc trước hết vào nhóm động vật và hành vi. Một con chó bị bỏ đói, một lò mổ vi phạm quy trình và một vụ rao bán tê tê không nhất thiết thuộc cùng một cơ quan hoặc cùng một chế tài.

Tình huốngKhung pháp luật liên quanNơi nên báo trước
Điều kiện nuôi, vận chuyển hoặc giết mổ vật nuôiLuật Chăn nuôi; quy định xử phạt hành chính lĩnh vực chăn nuôiỦy ban nhân dân cấp xã hoặc cơ quan chuyên môn về nông nghiệp và môi trường
Dịch bệnh, kiểm dịch hoặc giết mổ không bảo đảm kiểm soát thú yLuật Thú y và văn bản hướng dẫnCơ quan thú y địa phương hoặc ủy ban nhân dân cấp xã
Săn bắt, nuôi nhốt, rao bán loài hoang dã nghi thuộc danh mục bảo vệLuật Lâm nghiệp; nghị định về loài nguy cấp; Bộ luật Hình sựKiểm lâm, công an hoặc đường dây báo tin về động vật hoang dã
Bạo hành thú cưng hoặc động vật không thuộc nhóm loài nguy cấpQuy định có thể liên quan đến chăn nuôi, thú y, trật tự và các hành vi vi phạm cụ thểCông an hoặc ủy ban nhân dân cấp xã để được phân loại vụ việc
Trộm cắp động vật, đe dọa người hoặc hành vi nguy hiểm khẩn cấpPháp luật hình sự và quy định về an ninh, trật tự tùy tình tiếtCông an địa phương; ưu tiên an toàn của người chứng kiến
So sánh khung pháp luật và đầu mối thường phù hợp; cần xác minh thẩm quyền theo địa phương và tình tiết. Nguồn: Luật Chăn nuôi 2018, Luật Thú y 2015, Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi 2017, 2024.

Người dân báo vi phạm bảo vệ động vật bằng cách nào?

Một tin báo có ích cần giúp cơ quan chức năng định vị, xác minh và phân loại hành vi. Gửi thông tin sớm cho đúng đầu mối, lưu bằng chứng gốc và tránh đối đầu trực tiếp thường an toàn hơn việc đăng công khai danh tính người bị nghi vi phạm.

Cách báo một vụ việc liên quan đến động vật

  1. 1

    Bước 1: Ưu tiên an toàn

    Không tự vào nhà, trang trại, cơ sở kinh doanh hoặc khu vực cấm để lấy bằng chứng. Nếu có nguy cơ bạo lực, đe dọa người hoặc tình huống khẩn cấp, rời khỏi nơi nguy hiểm và liên hệ công an địa phương.

  2. 2

    Bước 2: Ghi rõ địa điểm và thời gian

    Ghi địa chỉ, tên đường, phường hoặc xã, thời điểm xảy ra và hướng di chuyển nếu có. Với vụ bán hàng trực tuyến, lưu đường dẫn, tên tài khoản, thời gian đăng và thông tin liên hệ hiển thị.

  3. 3

    Bước 3: Lưu bằng chứng nguyên bản

    Chụp ảnh hoặc quay phim từ nơi công cộng nếu việc đó an toàn và hợp pháp. Giữ tệp gốc, không chỉnh sửa làm thay đổi nội dung; ghi lại điều mình trực tiếp thấy và phân biệt với thông tin nghe kể.

  4. 4

    Bước 4: Chọn đầu mối theo loại vụ việc

    Với động vật hoang dã, có thể báo kiểm lâm, công an hoặc đường dây nóng 1800 1522 của Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên Việt Nam. Với vật nuôi và thú cưng, liên hệ ủy ban nhân dân cấp xã, công an hoặc cơ quan chuyên môn tại tỉnh.

  5. 5

    Bước 5: Trình bày ngắn gọn, yêu cầu xác nhận

    Nêu hành vi, địa điểm, thời gian, loài động vật, số lượng ước tính và bằng chứng kèm theo. Xin mã tiếp nhận hoặc tên đơn vị nhận tin, đồng thời hỏi cách bổ sung tài liệu nếu cơ quan cần xác minh.

  6. 6

    Bước 6: Theo dõi và chuyển cấp đúng cách

    Nếu chưa nhận phản hồi, liên hệ lại nơi đã tiếp nhận bằng mã hồ sơ hoặc gửi kiến nghị đến cơ quan cấp trên có thẩm quyền. Tránh phát tán địa chỉ riêng, lời buộc tội chưa được xác minh hoặc hình ảnh gây tổn hại thêm cho con vật.

Khi gửi đơn tố giác hoặc kiến nghị, người dân có thể tham khảo Luật Tố cáo 2018 và hướng dẫn tiếp nhận của địa phương. Một cuộc gọi báo tin ban đầu không nhất thiết thay thế thủ tục tố giác chính thức; nếu vụ việc nghiêm trọng, hãy hỏi cơ quan tiếp nhận về cách nộp đơn, tài liệu cần có và việc bảo vệ thông tin cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Việt Nam có luật riêng về quyền động vật không?+

Việt Nam chưa có một đạo luật riêng quy định toàn diện quyền của mọi loài động vật. Các quy định liên quan nằm trong Luật Chăn nuôi, Luật Thú y, luật về rừng và đa dạng sinh học, nghị định hướng dẫn và Bộ luật Hình sự. Vì vậy, cách xử lý phụ thuộc vào loài, hành vi và tình tiết vụ việc.

Có thể báo hành vi ngược đãi chó mèo ở đâu?+

Bạn có thể báo ủy ban nhân dân cấp xã hoặc công an nơi xảy ra vụ việc, kèm địa điểm, thời gian và bằng chứng thu thập an toàn. Nếu có dấu hiệu trộm cắp, đe dọa hoặc nguy hiểm tức thời, ưu tiên liên hệ công an. Không tự xâm nhập nơi ở hoặc đối đầu với người bị phản ánh.

Việt Nam đã cấm thịt chó mèo chưa?+

Việt Nam chưa ban hành lệnh cấm toàn quốc đối với việc tiêu thụ thịt chó mèo. Tuy vậy, hành vi cụ thể vẫn có thể liên quan đến quy định về nguồn gốc động vật, trộm cắp, vận chuyển, giết mổ, vệ sinh thú y hoặc quy định tại địa phương. Cần mô tả vụ việc để cơ quan chức năng xác định căn cứ phù hợp.

Báo tin buôn bán động vật hoang dã ở đâu?+

Bạn có thể báo kiểm lâm địa phương, công an hoặc gọi đường dây nóng 1800 1522 của Trung tâm Giáo dục Thiên nhiên Việt Nam. Hãy lưu liên kết rao bán, ảnh chụp màn hình, thời gian và địa điểm giao dịch dự kiến. Không mua, vận chuyển hoặc tự giải cứu con vật nếu việc đó có thể gây nguy hiểm hay vi phạm pháp luật.

Có cần biết chính xác tên loài trước khi báo không?+

Không. Hãy gửi ảnh chụp từ khoảng cách an toàn, mô tả kích thước, màu sắc, số lượng, địa điểm và hành vi quan sát được. Cơ quan chuyên môn có thể xác định loài sau đó. Tránh cầm, bắt hoặc vận chuyển động vật hoang dã để kiểm tra vì việc này có thể gây thương tích hoặc làm phát sinh vi phạm.

Hướng đi tiếp theo: từ quy định rời rạc đến thực thi có thể kiểm chứng

Câu hỏi lớn không chỉ là Việt Nam có thêm văn bản nào, mà là người dân có thể biết ai chịu trách nhiệm, tin báo được xử lý ra sao và kết quả có được công khai hay không. Một hệ thống dễ tiếp cận cần đầu mối rõ cho thú cưng, vật nuôi trang trại và động vật hoang dã, cùng quy trình chuyển tin giữa chính quyền cấp xã, công an, kiểm lâm và cơ quan chuyên môn.

Khoảng trống đáng chú ý là phạm vi bảo vệ chưa đồng đều. Quy định về loài hoang dã nguy cấp có thể nghiêm khắc, trong khi việc đối xử với nhiều loài phổ biến lại phụ thuộc vào những luật được xây dựng cho mục tiêu khác. Dữ liệu công khai về số vụ tiếp nhận, kiểm tra, xử phạt, cứu hộ và tái thả cũng cần được tổng hợp để người dân đánh giá việc thực thi.

Người dân có thể góp phần tạo hồ sơ thực thi tốt hơn bằng cách báo tin có địa điểm, thời gian và bằng chứng xác thực; không chia sẻ nội dung chưa kiểm chứng; đồng thời ủng hộ các cơ sở cứu hộ và nhóm bảo tồn có quy trình minh bạch. Từ chợ buôn bán động vật đến một con vật bị bỏ mặc trong khu dân cư, báo đúng nơi và đúng cách là bước thiết thực để luật hiện hành có tác dụng.

Chia sẻ · Danh sách đọc

Quyền Động Vật

Nổi bật